Khi tinh thần cảm cúm

Nghi Ngô12 phút20 Nov 2018
Khi tinh thần cảm cúm

Trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng, vấn đề sức khỏe tâm thần là một điều chưa được quan tâm đúng mức. Trong tiếng Việt, từ “tâm thần” vốn dĩ đã có hàm ý “điên”. Khi nhắc tới các chứng bệnh này, mọi người thường nghĩ ngay tới những biểu hiện cực đoan như người có tâm lý bất ổn và nguy hiểm, hoặc người “ăn hại”, không làm được việc gì. 


Thực ra, những bệnh lý này cũng có rất nhiều cấp độ và biểu hiện từ nhẹ đến nặng. Với sự tiến bộ của y học, người bệnh giờ đây dễ dàng tiếp cận với sự hỗ trợ cần thiết. Tuy nhiên, do định kiến xã hội, đa số người có triệu chứng bất ổn về tâm lý thường ngại ngùng và hay giấu bệnh.


Lív sẽ cùng trao đổi với bác sĩ Lê Quốc Nam, trưởng Phòng khám Tâm lý Y khoa – Tâm thần kinh Quốc Nam, TP. HCM để tìm hiểu sâu hơn về vấn đề này.


Bác sĩ Lê Quốc Nam





Chào bác sĩ. Ở phòng khám của bác sĩ, những người đến tư vấn thường gặp phải những vấn đề phổ biến gì? 

Xin chào độc giả của Lív. Những ca tôi nhận khá đa dạng, từ nhẹ tới nặng, với đủ loại bệnh về tâm lý. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tôi thường chữa một số vấn đề phổ biến như trầm cảm, khó ngủ, kém tập trung, hoang tưởng hay ảo giác, rối loạn hành vi. Nguyên do chính thường là áp lực từ công việc, gia đình, tài chính, tình cảm hoặc các yếu tố ngoại hình.


Nói chung, ở phòng khám của tôi, bệnh nhân nữ thường tự giác hơn. Họ tìm kiếm sự giúp đỡ ở giai đoạn đầu của bệnh. Nam giới tới phòng khám của tôi không nhiều. Họ đến khám khi bệnh đã nặng và đã tự đối phó với các vấn đề tâm lý trong một thời gian dài. Riêng đối với chứng trầm cảm, tỷ lệ bệnh nhân nữ thường nhiều gấp đôi bệnh nhân nam.



Thưa bác sĩ, tại sao có sự khác biệt theo giới tính như vậy?

Do khác biệt về tâm lý, phụ nữ có khuynh hướng nghĩ nhiều hơn, dễ dẫn tới muộn phiền và stress. Có những vấn đề mà nam giới thường ít để tâm như ngoại hình hay tình cảm, nhưng lại ngược lại với phái nữ. Việc này gây ra những áp lực về mặt tâm lý cho họ. Ngoài ra, cũng có giả thiết cho rằng những khác biệt về mặt sinh học, mà cụ thể hơn là do hoạt động của các hormone sinh dục nữ, khiến phái nữ dễ bị rối loạn trầm cảm hơn. 


Riêng về lý do phái nam tìm kiếm sự giúp đỡ khi bệnh đã nặng, tôi nghĩ, một phần là do các yếu tố xã hội. Các vấn đề của nam giới thường thiên về khó khăn trong tài chính hay công việc. Khi thành công là một thước đo đối với nam giới, là cách xã hội nhìn nhận giá trị của một người, thì việc thừa nhận mình gặp khó khăn sẽ khiến đàn ông cảm thấy yếu đuối và kém cỏi. 



Những vấn đề về tâm lý liệu có sự khác biệt theo độ tuổi?

Ở độ tuổi nào chúng ta cũng có thể gặp những vấn đề tâm lý vượt quá mức chịu đựng của bản thân.


Ở Việt Nam, dù chưa có điều tra chính thức nào, nhưng với phòng khám của tôi, trong 10 người tìm tới sự giúp đỡ thì có khoảng 7 người với độ tuổi từ 28 đến 40. 


Nhưng nói như thế không có nghĩa là chỉ có người trưởng thành mới gặp các vấn đề về tâm lý.


Trẻ em thường gặp các rối loạn trầm cảm, lo âu, hay ứng xử, xuất phát từ việc học hành, bạn bè, thầy cô và cha mẹ. Đối với người cao tuổi, các ca phổ biến sẽ là khó ngủ hay sa sút tâm thần.



Đâu là nguyên nhân khiến mọi người ngại ngần khi bàn về bệnh lý tâm thần? Tại sao chúng ta có thể thoải mái chia sẻ với nhau về tiểu đường hay huyết áp, nhưng hiếm có ai đề cập đến những rối loạn tâm lý? 

Định kiến của những người xung quanh và tâm lý mặc cảm khiến người bệnh khó chia sẻ về vấn đề này. Họ sợ bị người khác xem nhẹ, hoặc tệ hơn là bị chỉ trích về những cảm xúc này. Con cái sợ cha mẹ la rầy hoặc bảo rằng chỉ làm quá lên. Người lớn sợ bị đánh giá là yếu đuối, việc cỏn con mà không giải quyết xong. 


Ngoài ra, tôi cho rằng đa số mọi người không coi các bất ổn tâm thần là bệnh lý, mà họ sẽ tìm nhiều lý do khác nhau để giải thích cho các triệu chứng này.


Hành vi của người trẻ được cho là do tâm sinh lý, do hormone hoặc “do tuổi nó thế”. Phần lớn mọi người chủ quan cho rằng, đây chỉ là một giai đoạn hay xúc cảm nhất thời, và nó sẽ chóng qua đi. Chính vì không xem trọng những vấn đề liên quan đến tâm lý và cảm xúc nên chúng ta sẽ ít đề cập về chúng. 


Tuy nhiên tôi nhận thấy vài năm gần đây, cách nhìn về bệnh tâm lý ở Việt Nam có thay đổi so với khoảng chục năm về trước. Người Việt bắt đầu dần cởi mở và thoải mái hơn với bản thân và với mọi người xung quanh. Đó cũng là dấu hiệu tích cực, hỗ trợ cho việc phát hiện và điều trị bệnh kịp thời.

 

Tập cách “lắng nghe” những bất ổn của bản thân và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.
Tập cách “lắng nghe” những bất ổn của bản thân và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết



Thưa bác sĩ, đâu là những biểu hiện của các bất thường trong sức khoẻ tâm thần? Khi nào ta nên đến kiểm tra hoặc tư vấn?

Ngoài những dấu hiệu nghiêm trọng như ảo giác, mất kiểm soát hành vi, gào thét, người đang gặp vấn đề tâm lý còn có thể gặp những hiện tượng khó phát hiện hơn như mất ngủ, học hành sa sút, hay lười ăn. 


Người bệnh hay “chờ” tới khi phát bệnh nặng mới đi khám. Đây là một quan niệm không đúng. Khi bệnh trở nặng sẽ rất khó chữa trị. 


Vì vậy, tôi mong rằng, khi nào thấy nghi ngờ, mọi người hãy đi khám. Việc tự đánh giá sức khỏe tinh thần tuy khó mà cũng dễ. Điều quan trọng là ta luôn “lắng nghe” những bất ổn của bản thân và không phớt lờ chúng. Bất ổn ở đây bao gồm mọi thay đổi về cơ thể, tâm tính, hay xu hướng sinh hoạt ăn-uống-ngủ. 


Bệnh nhân gặp vấn đề về tâm lý nói chung như trầm cảm hay suy nhược sẽ khó xác định cụ thể những bất thường của mình. Tuy nhiên, về thể chất, đừng bỏ qua những dấu hiệu như mất ngủ hay chán ăn kéo dài 1 đến 2 tuần, sụt cân, rối loạn tiêu hoá, khó thở mà không rõ nguyên nhân. Về mặt cảm xúc và suy nghĩ, hãy lưu ý nếu bạn có những ý nghĩ tiêu cực về bản thân, cảm thấy vô dụng, bi quan, luôn thấy quá sức chịu đựng, dễ bị kích động, căng thẳng tột độ. 



Các dấu hiệu cần quan tâm


Nếu bạn hay người thân có 1 hay nhiều các triệu chứng sau đây thì nên đặt lịch khám với bác sĩ càng sớm càng tốt:

  • Thay đổi nhân cách rõ rệt
  • Không thể giải quyết các vấn đề, thực hiện các hoạt động thường ngày
  • Có các ý tưởng lạ, tự cao
  • Lo âu quá mức
  • Trầm cảm kéo dài hay vô cảm
  • Thay đổi rõ rệt trong nếp sinh hoạt (ngủ, ăn uống)
  • Nghĩ đến, hay nhắc về tự tử
  • Cảm xúc thay đổi nhanh, từ hưng phấn sang buồn chán, và ngược lại 
  • Sử dụng chất kích thích
  • Giận dữ quá mức, có hành vi bạo lực



Những rối loạn tinh thần này có thể được điều trị triệt để? 

Các rối loạn ở mức độ nhẹ, nếu được phát hiện sớm, sẽ có cơ hội chữa trị gần như dứt điểm, với sự giúp đỡ của thuốc hoặc các liệu trình chăm sóc tâm lý, tùy từng trường hợp. Dưới sự điều trị chuyên khoa, người mắc bệnh tâm lý hoàn toàn có thể sinh hoạt và làm việc bình thường.


Tuy nhiên, phòng bệnh hơn chữa bệnh. Một số bệnh hoàn toàn có thể được phòng bằng lối sống khoa học. Bạn nên tìm cách cân bằng mọi thứ trong cuộc sống và loại bỏ những tác nhân tiêu cực. Ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, và ngủ đủ giấc cũng là cách để giữ tâm lý ổn định.



Thái độ của bệnh nhân có vai trò như thế nào trong việc điều trị?  

Thái độ tích cực và nỗ lực thay đổi là cực kỳ quan trọng trong việc điều trị. Tuỳ ca cụ thể mà mỗi người mà sẽ có những biện pháp chuyên khoa và lộ trình điều trị khác nhau. Nhưng nói chung, các chứng bệnh tâm lý là những “trận chiến” dai dẳng, đòi hỏi sự bền bỉ và ý chí quyết tâm của người bệnh.


Tuy nhiên, trước hết bạn phải dũng cảm nhận thức được tình trạng của mình để có những biện pháp chữa trị kịp thời. Tôi tin rằng bất cứ ai cũng muốn có một cuộc sống khỏe mạnh và hạnh phúc. Vì vậy, đừng ngại đối mặt với những vấn đề này và tìm kiếm sự giúp đỡ.


Sự động viên và khích lệ của mọi người xung quanh đóng vai trò vô cùng quan trọng.



Thưa bác sĩ, gia đình người bệnh có thể giúp đỡ bằng cách nào?

Để quá trình điều trị có kết quả tốt nhất, nỗ lực tất nhiên không đến từ một phía người bệnh. Sự động viên và khích lệ của mọi người xung quanh đóng vai trò vô cùng quan trọng để bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường.


Người nhà có thể bắt đầu bằng những điều đơn giản như lưu ý những bất thường trong hành xử và sinh hoạt của người bệnh. Ở giai đoạn này, họ khá nhạy cảm và dễ tổn thương. Những lời nói vô ý có thể khiến tình trạng của họ tệ đi. Vì vậy, hãy tập lắng nghe chân thành và tránh đưa ra phán xét.


Người thân cũng nên động viên người bệnh tìm đến sự giúp đỡ chuyên gia nếu các vấn đề vượt quá tầm kiểm soát. Khi người bệnh đã đồng thuận phương pháp điều trị, gia đình chính là nguồn động lực cũng như hậu phương về mặt tinh thần và cả vật chất, giúp người bệnh không cảm thấy cô đơn trong suốt quá trình điều trị.



Cảm ơn bác sĩ.





Cho dù mạnh mẽ đến đâu, đôi khi ta vẫn cần đến sự giúp sức. Đôi khi vấn đề nằm ở tay, khi thì ở chân, khi thì trong tâm trí. Đây là một loại bệnh lý, như mọi loại bệnh lý khác, sẽ được cải thiện với sự can thiệp chuyên môn kịp thời. Theo một thống kê ở Mỹ, có tới 18,5% người trưởng thành gặp phải vấn đề tâm lý trong một năm. Như vậy, trong 5 người trưởng thành thì sẽ có 1 người cần được tư vấn tâm lý. Đây là một tỷ lệ không hề nhỏ, và con số thực tế còn có thể nhiều hơn, khi mà nhiều người vẫn còn chưa dám đối mặt với những căn bệnh này. 


Sự ổn định trong sức khỏe tâm thần là nền tảng cho mọi suy nghĩ, cảm xúc, hành vi của chúng ta. Nếu tâm lý không ổn định, tất cả mọi việc, dù nhỏ nhặt đến đâu cũng sẽ bị xáo trộn. Vì vậy, cũng như sức khỏe tim mạch hay sức khỏe hô hấp, sức khỏe tinh thần cũng nên được quan tâm đúng mức. Đây là một phần không thể tách rời của một cơ thể khỏe mạnh toàn diện.




Địa chỉ một số phòng khám tâm lý


Tại TP. HCM

  • Phòng khám Tâm lý Y khoa – Tâm thần kinh Quốc Nam: 5/35 Nơ Trang Long, Bình Thạnh
  • Trung tâm Đánh giá và Can thiệp Tâm lý Hồn Việt – PAIC: 806A Âu Cơ, Tân Bình
  • Viện Tâm lý SunnyCare: 57/6/1 Điện Biên Phủ, Bình Thạnh
  • Trung tâm Tư vấn Tình yêu Hôn nhân Gia đình (Hội Thanh niên Việt Nam): 145 Pasteur, quận 3
  • Trung tâm Tư vấn Tâm lý Ý tưởng Việt: 225/11 Nguyễn Đình Chiểu, quận 3

Tại Hà Nội

  • Trung tâm Tư vấn và Chăm sóc Rối nhiễu Tâm trí: 4, ngõ 183, Hoàng Văn Thái, Thanh Xuân
  • Công ty Tư vấn Tâm lý An Việt Sơn: 15 Hàm Long, Hoàn Kiếm
  • Phòng khám Minh Tâm: 15, ngõ 83, Trần Duy Hưng, Cầu Giấy
  • Phòng khám Tâm thần: 37 Trần Phú, Thường Tín
  • Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương: 4 Hồng Mai, Hai Bà Trưng


Mới nhất
Hữu ích