Selfie: Tự họa thời công nghệ

Nghi Ngô13 phút27 Apr 2018
Selfie: Tự họa thời công nghệ

Châu Á là nơi tập trung nhiều tín đồ selfie nhất thế giới. Trong top 10 thành phố chăm chỉ đăng ảnh tự sướng nhất, có tới 4 địa điểm thuộc về Châu Á. Điều này có lẽ không phải là quá bất ngờ, khi mà một nửa số người dùng mạng xã hội trên toàn thế giới sống ở khu vực này. 


Với 46 triệu người dùng mạng xã hội trong tổng số 94 triệu dân, selfie cũng không hề xa lạ với tín đồ di động ở Việt Nam. Với nhiều người, selfie đã trở thành một “nghi thức” không thể thiếu mỗi ngày để ghi lại mọi hoạt động. Theo trào lưu selfie, giới trẻ trang bị cho mình những chiếc điện thoại với khả năng chụp ảnh lung linh, cùng vô vàn ứng dụng hỗ trợ như Camera360 hay FaceTune. Khi lướt mạng xã hội, chắc chắn bạn sẽ không thoát khỏi những tấm ảnh selfie của bạn bè, người thân, ca sĩ, hay thậm chí là thú cưng. 


Vì sao một trào lưu chụp ảnh có lịch sử không quá lâu đời lại có sức lan tỏa và tầm ảnh hưởng lâu dài đến mọi ngóc ngách của cuộc sống, văn hóa và truyền thông hiện đại như vậy? Hãy cùng Lív tìm hiểu về hiện tượng này nhé.


Tự họa thời công nghệ



Lịch sử selfie: Từ ngày xưa…

Xét về nguồn gốc, có thể xem selfie là đứa con lai của nhiếp ảnh, công nghệ, và truyền thông của thế kỷ 21. Tuy nhiên, bản thân việc tái hiện lại hình ảnh của chính mình vốn không xa lạ trong lịch sử loài người.


Từ cổ chí kim, có không ít những hoạ sĩ nổi tiếng với tranh tự họa như Rembrandt, Vincent van Gogh, hay Frida Kahlo. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử mỹ thuật lấy mốc năm 1524 là thời điểm ra đời của tấm selfie đầu tiên, với bức tự hoạ của Parmigianino. Tác phẩm mô tả ảnh phản chiếu của họa sĩ trong gương, với những biến dạng và sắp đặt có chủ ý, khiến ta liên tưởng đến cách chụp selfie hiện nay. 


Việc tái hiện lại hình ảnh của bản thân là một nhu cầu thực tế, không xa lạ trong lịch sử loài người.



Việc đặt vẽ tranh chân dung là hoạt động được giới thượng lưu Châu Âu thời bấy giờ yêu thích. Ngoài dụng ý nghệ thuật, những tác phẩm này còn thể hiện địa vị, đẳng cấp, và sự giàu có của chủ nhân. Hẳn bạn đọc sẽ nhận ra đây lại là một điểm tương đồng nữa giữa selfie và tranh tự họa. 


Theo dòng thời gian, kỹ thuật nhiếp ảnh ra đời khiến việc ghi lại hình ảnh của bản thân trở nên dễ dàng hơn. Ngày 13/9/2002, một thành viên trên diễn đàn ABC Science ở Úc chia sẻ kỷ niệm đáng nhớ khi anh quá chén và té ngã tại một bữa tiệc sinh nhật. Anh không quên kèm theo tấm ảnh cận cảnh ghi lại “chiến tích” đôi môi sưng vù với đầy vết khâu, cùng với chú thích: “Xin lỗi vì ảnh hơi mờ, đây là do tôi tự chụp (selfie).”


Đây được xem là lần đầu tiên từ “selfie” được sử dụng trong hội thoại. Tuy nhiên, phải đến hơn 10 năm sau, với sự phổ biến của các tấm ảnh tự chụp trên mạng xã hội, selfie mới thật sự bùng nổ và trở thành một hiện tượng.


Năm 2013, một nghiên cứu về mức độ phổ biến của từ này ghi nhận mức tăng chóng mặt 17.000% trong việc sử dụng, so với một năm trước đó. Từ đó, selfie đã dần dần trở thành một hình thức tự họa “ăn liền”, ngay trong tầm tay, dành cho mọi đối tượng và độ tuổi.



Cho đến ngày nay

Tay vươn cao, điện thoại đối mặt, môi chúm chím: ta có thể bắt gặp hình ảnh quen thuộc này ở bất kỳ đâu. Thực vậy, selfie có sức lan tỏa mạnh mẽ trên toàn thế giới – nhỏ hay lớn, nữ hay nam, ngôi sao hay dân thường, Tổng thống hay Giáo hoàng, Thánh địa hay chiến trường – dường như không ai có thể làm ngơ trước hiện tượng này.


Năm 2014, Google công bố có tới 93 triệu selfie được chụp mỗi ngày trên thiết bị Android. Trên trung bình, một bạn trẻ sẽ selfie 25.700 lần trong suốt cả cuộc đời, như vậy, gần như ngày nào họ cũng chụp một tấm.


Có vô số lý do khiến selfie trở nên phổ biến như vậy. Theo một nghiên cứu, ảnh tự sướng giúp người chụp tự tin và có tâm trạng tốt hơn, thu hút sự chú ý và dễ dàng hòa nhập.


Selfie còn là một lát cắt ký ức, giúp chủ nhân lưu trữ và ghi nhớ về những phút giây đặc biệt. Một trong những tấm selfie đáng nhớ nhất đã được phi hành gia Aki Hoshide chụp năm 2012, ghi lại khoảnh khắc anh lơ lửng ngoài không gian, Mặt Trời sau lưng và Trái Đất phản chiếu trong chiếc mũ.


Một tấm hình thay nghìn lời nói, selfie là công cụ đắc lực để kết nối, chia sẻ với mọi người trong kỷ nguyên kỹ thuật số.



Đằng sau bức chân dung

Ảnh tự sướng thường được cho là biểu tượng của sự hời hợt, tuy nhiên, bản thân việc nhấn núp chụp vốn không hề đơn giản.


Đa phần mọi người đều muốn xây dựng hình ảnh bản thân đẹp hơn đời thực thông qua selfie. Vì vậy, ít ai chỉ chụp một tấm rồi thôi. Đa phần mọi người sẽ thử nghiệm với nhiều góc chụp và ánh sáng khác nhau.


Chụp một mình thì đã vậy, nhưng khi chụp nhóm thì còn rắc rối hơn. Nếu bạn theo chủ trương “tường nhà ai người ấy đẹp” mà không chọn đăng một tấm cả nhóm đều lung linh, thể nào cũng bị một đứa nghỉ chơi!


Chẳng ai muốn bị xem là sống ảo cả. Selfie vì thế không những phải đẹp, mà còn phải “thực”. Cùng với những bài viết trên mạng xã hội, selfie là một cách để ta thể hiện bản thân và xây dựng hình ảnh cho chính mình.


Một tấm hình thay nghìn lời nói, selfie cũng có thể là một công cụ đắc lực để kết nối, chia sẻ với mọi người trong kỷ nguyên kỹ thuật số. Để người xem dễ đồng cảm, những tấm ảnh tự chụp này phải gần gũi và không giả tạo. Sau khi khổ sở chọn góc chụp cho “tự nhiên”, không ít người hì hụi với những công cụ chỉnh ảnh để cà da, gọt cằm, “nâng cấp” khuôn mặt; song vẫn giữ lại một vài “khiếm khuyết” để ảnh trông thực hơn.


Đằng sau bức chân dung



Tự họa ảo, tác động thật

Đối với đa số người dùng, những cung bậc cảm xúc ảo – yêu, thích, vui, giận – đã gắn liền với trải nghiệm lướt mạng xã hội. Khi đăng tải selfie, những phản ứng tích cực khiến ta vui và hạnh phúc hơn, và là động lực để ta tiếp tục “tự sướng”.


Đặc biệt hơn, trong một khảo sát, 65% teen nữ chia sẻ, chỉ cần đăng ảnh selfie cũng giúp các em tự tin hơn. Cũng trong khảo sát này, 40% thiếu niên cả hai giới cho rằng mạng xã hội giúp các em lưu giữ lại hình ảnh đẹp nhất của bản thân.


Tuy nhiên việc chụp và đăng tải ảnh tự sướng mọi lúc mọi nơi cũng làm những người xung quanh khó chịu, tạo nên định kiến đối với chủ nhân bức hình, và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tình bạn.


Bạn đã từng unfollow một ai vì người đó liên tục đăng selfie? Chẳng ai thích newsfeed của mình tràn đầy ảnh của người khác đâu! 82% số người được hỏi cho biết họ muốn thấy ít selfie hơn khi lướt mạng xã hội.


Ngoài ra, việc quá mê selfie cũng có thể gây ra những tác hại khôn lường. Nhiều người vì mải chụp mà không màng tới việc xung quanh, gây ra những tai nạn đáng tiếc.


Đó là đối với người chụp, còn đối với “khán giả” thì sao? Ảnh hưởng của selfie tới cảm xúc người xem khá phức tạp.


Một mặt, dự đa dạng của những phong trào như chụp mặt mộc cung cấp cho ta cái nhìn đa chiều về những tiêu chuẩn sắc đẹp khác nhau. Hẳn ai trong chúng ta cũng có những bộ phận không vừa ý trên cơ thể của mình. Khi lướt mạng xã hội, ta dễ dàng bắt gặp những con người, những khuôn mặt, đường nét xa lạ mà lại có nét tương đồng với bản thân. Điều này giúp ta bớt cảm thấy cô đơn và tự ti về cơ thể của mình.


Selfie cho ta cái nhìn đa chiều về những tiêu chuẩn sắc đẹp khác nhau, nhưng cũng không ngừng tạo ra những thước đo vẻ đẹp mới khiến người dùng khó lòng theo kịp.



Mặt khác, trào lưu này cũng không ngừng tạo ra những thước đo về vẻ đẹp và hình thể mới khiến người dùng khó lòng theo kịp. Không khó để phân biệt ảnh đã qua chỉnh sửa, nhiều khi đến mức phi thực. Tuy nhiên, “mưa dầm thấm lâu”, khi tiếp xúc liên tục với những hình ảnh tương tự, ta nghiễm nhiên chấp nhận đây là tiêu chuẩn vẻ đẹp mới. 


Khi nhận ra tất cả những ngôi sao nữ xuất hiện với hàng lông mi dài cong vút hay hàm V-line, rồi đến hội bạn chơi từ trung học cũng “trang bị” một khuôn cằm thon gọn từ lúc nào, ta sẽ không khỏi cảm thấy hoang mang.


Ngày qua ngày, ý nghĩ “thế này mới là đẹp!” từ từ được gieo vào đầu ta. Mỗi người sẽ tự so sánh bản thân với những tấm selfie kia và cảm thấy khuôn mặt của mình quá bình thường, kém hấp dẫn; mặc dù ta vẫn biết những tấm ảnh kia vốn không phản ánh thực tế.


Ngoài những so sánh về ngoại hình, những hình ảnh về cuộc sống lung linh của người khác sẽ khiến ta cảm thấy tự ti về cuộc sống hiện tại của bản thân. Một nghiên cứu chỉ ra việc lướt mạng xã hội một cách thụ động và xem selfie của người khác dễ gây ra cảm giác chán nản cho người dùng.


Giá trị trong tầm tay



Giá trị trong tầm tay

Năm 2014, Internet râm ran với nguồn tin Hiệp hội Tâm thần học Mỹ xác định chứng nghiện selfie là một bệnh lý. Thông tin này sau đó được xác nhận là tin vịt, tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn đang tiến hành thêm nhiều nghiên cứu để tìm hiểu về hiện tượng này. 


Không khó để tìm ra các mẩu tin tiêu cực về chứng nghiện selfie. Khi nhắc đến từ này, ta thường liên tưởng ngay đến sự viễn vông và chủ nghĩa vị kỷ. Tuy nhiên, bản thân selfie không thể trở thành một hiện tượng nếu không có bệ phóng là các kênh truyền thông và mạng xã hội.


Trước khi có mạng xã hội, ta tự so sánh bản thân với mọi người xung quanh, với bạn bè cùng lớp, anh em họ hàng. Nhưng với sự ra đời và phát triển của các nền tảng công nghệ mới, chỉ với một thao tác chạm, ta có thể theo dõi hàng tỉ người dùng khác. Mỗi cá nhân lại có thể tự trang bị cho mình những công cụ để chỉnh sửa và sắp đặt ảnh chụp một cách dễ dàng. Thế nên việc dùng các bức ảnh làm tiêu chuẩn để so sánh vẻ đẹp trở nên khập khiễng, vì chúng vốn không phản ánh thực tế cuộc sống. 


Những tiêu chuẩn vẻ đẹp này còn được sự hậu thuẫn từ các nhãn hàng thời trang, sắc đẹp, và truyền thông. Khi lướt mạng xã hội, thật khó để thoát khỏi những quảng cáo về sắc đẹp. Chúng ta cố gắng thay đổi bản thân để giống hơn với những hình ảnh đầy tự tin và hạnh phúc của những người mẫu kia. Ta tự ướm các tỉ lệ và tiêu chuẩn này lên mình, lấy chúng làm thước đo cho sự hoàn hảo.


Selfie lan tỏa mạnh mẽ do sự cộng hưởng của rất nhiều yếu tố từ con người, xã hội, công nghệ, cho đến marketing và truyền thông hiện đại.



Khi này, ta thường đăng ảnh tự sướng giống các tiêu chuẩn đó để nhận những phản ứng tích cực trên mạng xã hội. Đây là một cứu cánh, giúp ta tạm thời lấy lại sự tự tin. Tuy nhiên, khi đăng tải một selfie, ta lại vô tình trở thành một phần của một trào lưu hay cổ vũ cho một tiêu chuẩn mới. Với sự khuyếch tán của mạng xã hội, sẽ có thêm nhiều người nhìn thấy ảnh ta đăng, và vòng xoáy này dường như không bao giờ kết thúc.


Vì vậy, có thể xem sự lan toả mạnh mẽ của selfie là do cộng hưởng của rất nhiều yếu tố từ con người, xã hội, công nghệ, cho đến marketing và truyền thông hiện đại. 


Thể hiện bản thân là một nhu cầu thực tế của con người. Từ xưa, chúng ta đã biết dùng văn học, thơ ca, kịch nghệ, và hội hoạ để kể lại những câu chuyện, lưu truyền cho đời sau. Cùng với sự phát triển của công nghệ, thể hiện bản thân qua ảnh tự sướng đã trở thành một hoạt động hết sức thân thuộc, cũng như phương tiện giao tiếp quan trọng, giúp xây dựng thương hiệu riêng cho mỗi cá nhân.


Tác động của những bức ảnh này không phải lúc nào cũng như nhau, tùy theo cách ta nhìn nhận và sử dụng mà chúng có thể có giá trị thiết thực hay phô trương, phù phiếm. Hy vọng qua bài viết này, mỗi người trong chúng ta có thể tự tìm ra cho mình một cách dùng phù hợp để có thể tận hưởng hết lợi ích mà hình thức tự họa thời công nghệ này đem lại.






Bạn có phải là tín đồ của selfie? Một ngày bạn chụp bao nhiêu tấm? Hãy chia sẻ với Lív kỷ lục của bạn nào!


Mới nhất
Hữu ích